Baborów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 99 890 zł | 133 | -6.9% | 17 833 zł | 65% | -64 555 zł | 0.234 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 103 853 zł | 121 | -8.8% | 13 588 zł | 68% | -60 310 zł | 0.273 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 96 824 zł | 124 | -9.2% | 29 573 zł | 65% | -63 201 zł | 0.333 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 107 577 zł | 109 | -10.6% | 9588 zł | 69% | -56 310 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 88 976 zł | 121 | -6.9% | 57 180 zł | 64% | -62 408 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 85 022 zł | 133 | -5.0% | 61 331 zł | 62% | -66 641 zł | 0.384 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 100 770 zł | 112 | -11.1% | 25 430 zł | 67% | -58 975 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 92 690 zł | 109 | -8.8% | 53 272 zł | 66% | -58 420 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 93 902 zł | 116 | -10.6% | 38 649 zł | 65% | -63 680 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 82 390 zł | 124 | -7.4% | 73 477 zł | 62% | -65 206 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 86 326 zł | 112 | -9.2% | 69 345 zł | 64% | -60 993 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 97 855 zł | 104 | -12.4% | 34 497 zł | 67% | -59 445 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 77 957 zł | 121 | -5.5% | 90 732 zł | 62% | -63 959 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 104 477 zł | 100 | -12.8% | 21 530 zł | 69% | -54 994 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 81 664 zł | 109 | -7.4% | 86 833 zł | 64% | -59 980 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 79 729 zł | 116 | -8.8% | 81 823 zł | 62% | -65 630 zł | 0.513 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 74 010 zł | 133 | -3.6% | 94 876 zł | 61% | -68 183 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 90 023 zł | 100 | -11.1% | 65 457 zł | 66% | -57 024 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 83 673 zł | 104 | -10.6% | 77 683 zł | 64% | -61 407 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 75 629 zł | 112 | -7.9% | 101 980 zł | 62% | -62 484 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 71 700 zł | 124 | -6.0% | 106 104 zł | 61% | -66 689 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 79 319 zł | 100 | -9.7% | 98 120 zł | 64% | -58 524 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 69 233 zł | 116 | -7.4% | 113 904 zł | 60% | -67 071 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 73 170 zł | 104 | -9.2% | 109 772 zł | 62% | -62 858 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.