Cieszków
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 60 399 zł | 133 | +1.6% | 17 577 zł | 80% | -33 613 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 64 528 zł | 121 | -0.5% | 13 144 zł | 82% | -29 180 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 58 297 zł | 124 | -1.0% | 22 804 zł | 80% | -33 296 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 68 414 zł | 109 | -2.4% | 8962 zł | 85% | -24 998 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 52 248 zł | 121 | +1.6% | 35 675 zł | 78% | -34 556 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 62 407 zł | 112 | -2.9% | 18 423 zł | 82% | -28 886 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 48 129 zł | 133 | +3.6% | 40 011 zł | 76% | -38 976 zł | 0.404 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 56 123 zł | 109 | -0.5% | 31 587 zł | 81% | -30 386 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 874 zł | 116 | -2.4% | 27 409 zł | 79% | -34 459 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 46 399 zł | 124 | +1.0% | 45 073 zł | 76% | -38 479 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 50 498 zł | 112 | -1.0% | 40 758 zł | 78% | -34 082 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 43 175 zł | 121 | +3.1% | 52 730 zł | 75% | -38 520 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 043 zł | 109 | +1.0% | 48 651 zł | 77% | -34 359 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 66 273 zł | 100 | -4.8% | 14 311 zł | 85% | -24 725 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 992 zł | 104 | -4.4% | 23 038 zł | 81% | -30 039 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 54 354 zł | 100 | -2.9% | 36 692 zł | 81% | -29 933 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 201 zł | 116 | -0.5% | 49 330 zł | 75% | -39 528 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 39 064 zł | 133 | +5.2% | 57 057 zł | 71% | -42 931 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 309 zł | 104 | -2.4% | 45 007 zł | 77% | -35 121 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 701 zł | 112 | +0.5% | 57 316 zł | 75% | -37 913 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 609 zł | 124 | +2.6% | 61 622 zł | 71% | -42 302 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 549 zł | 100 | -1.4% | 53 258 zł | 77% | -33 774 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 35 579 zł | 116 | +1.0% | 65 580 zł | 70% | -43 266 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 678 zł | 104 | -1.0% | 61 266 zł | 73% | -38 869 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.48 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.