Bardo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 6 612 551 zł | 133 | -7.6% | 33 161 zł | 68% | -225 947 zł | 0.134 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 6 619 240 zł | 121 | -9.4% | 25 771 zł | 68% | -218 557 zł | 0.233 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 6 456 604 zł | 124 | -9.9% | 1 070 545 zł | 68% | -222 922 zł | 0.259 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 6 146 474 zł | 133 | -5.7% | 3 107 226 zł | 67% | -225 651 zł | 0.273 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 6 153 137 zł | 121 | -7.6% | 3 100 934 zł | 68% | -218 291 zł | 0.313 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 6 625 628 zł | 109 | -11.2% | 18 697 zł | 69% | -211 483 zł | 0.349 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 362 234 zł | 116 | -11.2% | 1 689 935 zł | 68% | -223 933 zł | 0.351 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 6 463 248 zł | 112 | -11.7% | 1 064 270 zł | 68% | -215 581 zł | 0.362 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 6 000 653 zł | 124 | -8.0% | 4 091 300 zł | 67% | -222 593 zł | 0.386 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 6 159 500 zł | 109 | -9.4% | 3 094 935 zł | 68% | -211 247 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 6 007 272 zł | 112 | -9.9% | 4 085 049 zł | 67% | -215 283 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 368 898 zł | 104 | -13.0% | 1 683 642 zł | 68% | -216 569 zł | 0.457 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 5 795 055 zł | 133 | -4.3% | 5 442 733 zł | 65% | -225 453 zł | 0.457 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 912 281 zł | 116 | -9.4% | 4 674 557 zł | 66% | -223 563 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 5 801 699 zł | 121 | -6.2% | 5 436 458 zł | 66% | -218 116 zł | 0.472 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 6 469 593 zł | 100 | -13.5% | 1 058 287 zł | 69% | -208 555 zł | 0.476 | |
| ● | Ograniczenie | Program | Podwyżka | 6 632 697 zł | 96 | -13.2% | 10 791 zł | 69% | -203 577 zł | 0.481 |
| Ograniczenie | Program | Bez zmian | 6 166 538 zł | 96 | -11.4% | 3 088 335 zł | 68% | -203 379 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 5 808 044 zł | 109 | -8.0% | 5 430 476 zł | 67% | -211 094 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 6 013 592 zł | 100 | -11.7% | 4 079 090 zł | 68% | -208 287 zł | 0.534 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 918 919 zł | 104 | -11.2% | 4 668 289 zł | 67% | -216 230 zł | 0.542 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 5 656 909 zł | 124 | -6.6% | 6 380 272 zł | 65% | -222 372 zł | 0.546 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 375 262 zł | 92 | -14.8% | 1 677 642 zł | 68% | -209 520 zł | 0.570 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 5 663 509 zł | 112 | -8.5% | 6 374 039 zł | 66% | -215 085 zł | 0.584 | |
| Ograniczenie | Program | Obniżka | 5 815 058 zł | 96 | -10.1% | 5 423 898 zł | 68% | -203 255 zł | 0.596 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Podwyżka | 6 476 612 zł | 87 | -15.4% | 1 051 703 zł | 69% | -200 705 zł | 0.604 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 5 573 081 zł | 116 | -8.0% | 6 935 997 zł | 65% | -223 312 zł | 0.615 | |
| ● | Głębokie cięcie | Program | Podwyżka | 6 639 557 zł | 83 | -15.2% | 3257 zł | 70% | -195 917 zł | 0.616 |
| Głębokie cięcie | Program | Bez zmian | 6 173 367 zł | 83 | -13.5% | 3 081 925 zł | 69% | -195 756 zł | 0.622 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 925 258 zł | 92 | -13.0% | 4 662 311 zł | 68% | -209 212 zł | 0.632 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Bez zmian | 6 020 579 zł | 87 | -13.6% | 4 072 535 zł | 68% | -200 476 zł | 0.642 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 5 669 810 zł | 100 | -10.3% | 6 368 096 zł | 67% | -208 111 zł | 0.645 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 5 579 701 zł | 104 | -9.9% | 6 929 746 zł | 65% | -216 002 zł | 0.666 | |
| Głębokie cięcie | Program | Obniżka | 5 821 865 zł | 83 | -12.1% | 5 417 509 zł | 68% | -195 658 zł | 0.694 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 382 305 zł | 79 | -16.7% | 1 671 035 zł | 69% | -201 641 zł | 0.697 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Obniżka | 5 676 774 zł | 87 | -12.3% | 6 361 564 zł | 67% | -200 328 zł | 0.731 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Obniżka | 5 586 020 zł | 92 | -11.7% | 6 923 787 zł | 66% | -209 006 zł | 0.735 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Podwyżka | 6 483 424 zł | 74 | -17.3% | 1 045 310 zł | 70% | -193 100 zł | 0.737 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 932 269 zł | 79 | -14.9% | 4 655 735 zł | 68% | -201 372 zł | 0.741 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Bez zmian | 6 027 360 zł | 74 | -15.6% | 4 066 170 zł | 69% | -192 907 zł | 0.760 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Obniżka | 5 593 008 zł | 79 | -13.6% | 6 917 233 zł | 67% | -201 195 zł | 0.825 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Podwyżka | 6 389 140 zł | 66 | -18.6% | 1 664 621 zł | 69% | -194 007 zł | 0.828 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Obniżka | 5 683 533 zł | 74 | -14.3% | 6 355 220 zł | 68% | -192 786 zł | 0.831 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Bez zmian | 5 939 073 zł | 66 | -16.9% | 4 649 349 zł | 68% | -193 775 zł | 0.858 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Obniżka | 5 599 789 zł | 66 | -15.6% | 6 910 867 zł | 68% | -193 626 zł | 0.927 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 540 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.