Głuszyca
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 164 849 zł | 133 | -6.5% | 19 894 zł | 73% | -70 089 zł | 0.207 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 169 293 zł | 121 | -8.4% | 15 075 zł | 75% | -65 270 zł | 0.260 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 159 515 zł | 124 | -8.8% | 37 899 zł | 73% | -69 115 zł | 0.316 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 173 487 zł | 109 | -10.2% | 10 513 zł | 77% | -60 708 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 147 385 zł | 121 | -6.5% | 77 073 zł | 72% | -68 899 zł | 0.359 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 142 954 zł | 133 | -4.6% | 81 752 zł | 71% | -73 704 zł | 0.362 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 163 937 zł | 112 | -10.6% | 33 231 zł | 75% | -64 320 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 155 035 zł | 116 | -10.2% | 50 783 zł | 72% | -70 097 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 151 567 zł | 109 | -8.4% | 72 650 zł | 74% | -64 353 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 138 252 zł | 124 | -7.0% | 99 475 zł | 70% | -72 597 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 142 661 zł | 112 | -8.8% | 94 821 zł | 72% | -67 818 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 159 467 zł | 104 | -12.0% | 46 104 zł | 74% | -65 290 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 131 153 zł | 121 | -5.1% | 124 144 zł | 70% | -71 578 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 168 109 zł | 100 | -12.4% | 28 817 zł | 77% | -59 783 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 135 325 zł | 109 | -7.0% | 119 730 zł | 72% | -67 043 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 126 731 zł | 133 | -3.1% | 128 813 zł | 68% | -76 371 zł | 0.504 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 134 152 zł | 116 | -8.4% | 111 345 zł | 70% | -73 490 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 146 821 zł | 100 | -10.6% | 90 421 zł | 73% | -63 296 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 138 571 zł | 104 | -10.2% | 106 680 zł | 72% | -68 699 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 122 499 zł | 124 | -5.6% | 145 259 zł | 68% | -75 167 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 126 899 zł | 112 | -7.4% | 140 614 zł | 70% | -70 399 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 131 049 zł | 100 | -9.3% | 136 285 zł | 71% | -65 888 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 118 681 zł | 116 | -7.0% | 156 370 zł | 67% | -75 995 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 123 090 zł | 104 | -8.8% | 151 716 zł | 69% | -71 215 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 81% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.