HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Jaworzyna Śląska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy10 256 mieszkańcówdochody własne 7819 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.48% do 0.27%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-0.85% do 25.49%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka94 685 zł133+3.4%17 630 zł86%-25 796 zł0.238
●RozwójProgramPodwyżka98 887 zł121+1.4%13 131 zł89%-21 345 zł0.274
Szeroki programBez zmianPodwyżka91 543 zł124+0.9%25 516 zł86%-25 676 zł0.335
●Bez zmianProgramPodwyżka102 843 zł109-0.6%8885 zł94%-17 144 zł0.363
RozwójProgramBez zmian83 487 zł121+3.4%43 160 zł85%-27 427 zł0.372
●Szeroki programProgramBez zmian79 295 zł133+5.5%47 582 zł82%-31 867 zł0.386
RozwójBez zmianPodwyżka95 724 zł112-1.1%21 105 zł89%-21 248 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian87 432 zł109+1.4%38 989 zł87%-23 238 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka88 478 zł116-0.6%31 644 zł85%-26 948 zł0.417
Szeroki programBez zmianBez zmian76 611 zł124+2.9%54 887 zł82%-31 547 zł0.448
RozwójBez zmianBez zmian80 782 zł112+0.9%50 489 zł85%-27 131 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka106 989 zł96-2.8%4389 zł96%-12 706 zł0.483
RozwójProgramObniżka72 100 zł121+5.0%65 574 zł81%-31 913 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka92 668 zł104-2.6%27 224 zł88%-22 510 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka99 660 zł100-3.1%16 945 zł94%-17 070 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian91 564 zł96-0.8%34 586 zł90%-18 815 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka76 038 zł109+2.9%61 411 zł83%-27 733 zł0.493
Szeroki programWstrzymanieBez zmian73 823 zł116+1.4%60 500 zł81%-32 693 zł0.514
●Szeroki programProgramObniżka67 917 zł133+7.1%69 986 zł79%-36 344 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian84 708 zł100-1.1%46 340 zł87%-22 965 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka80 160 zł96+0.7%57 020 zł86%-23 320 zł0.542
RozwójWstrzymanieBez zmian78 002 zł104-0.6%56 093 zł83%-28 268 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka69 736 zł112+2.4%72 261 zł81%-31 469 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka65 573 zł124+4.4%76 650 zł79%-35 877 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka96 612 zł92-4.5%23 055 zł92%-18 323 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka73 654 zł100+0.4%68 121 zł83%-27 312 zł0.585
Głębokie cięcieProgramBez zmian95 604 zł83-3.1%30 506 zł95%-14 495 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka103 782 zł87-5.2%12 553 zł96%-12 658 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian88 816 zł87-3.3%41 963 zł90%-18 567 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian81 936 zł92-2.6%51 936 zł86%-24 093 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka62 990 zł116+2.9%81 880 zł78%-36 941 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka111 041 zł83-5.0%23 zł98%-8371 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka84 190 zł83-1.6%53 113 zł89%-19 011 zł0.625
RozwójWstrzymanieObniżka67 161 zł104+0.9%77 481 zł81%-32 514 zł0.626
OgraniczenieBez zmianObniżka77 752 zł87-1.8%63 850 zł86%-22 926 zł0.650
Bez zmianWstrzymanieObniżka71 087 zł92-1.1%73 333 zł82%-28 348 zł0.667
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka100 744 zł79-6.6%18 652 zł95%-13 899 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian86 054 zł79-4.7%47 547 zł89%-19 684 zł0.701
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian92 834 zł74-5.5%38 072 zł95%-14 272 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka107 812 zł74-7.4%8430 zł98%-8348 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka75 195 zł79-3.3%68 968 zł85%-23 951 zł0.738
Głębokie cięcieBez zmianObniżka81 760 zł74-4.1%60 036 zł89%-18 641 zł0.740
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian90 081 zł66-6.9%43 564 zł94%-15 379 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka104 784 zł66-8.8%14 435 zł97%-9579 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka79 212 zł66-5.5%65 144 zł88%-19 656 zł0.830

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 41% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.