Bielawa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 27 090 zł | 133 | -6.6% | 17 080 zł | 69% | -39 423 zł | 0.302 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 31 047 zł | 121 | -8.4% | 12 839 zł | 74% | -35 182 zł | 0.307 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 34 764 zł | 109 | -10.2% | 8843 zł | 76% | -31 186 zł | 0.374 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 26 075 zł | 124 | -8.9% | 19 643 zł | 69% | -38 806 zł | 0.375 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 22 164 zł | 121 | -6.6% | 27 727 zł | 65% | -39 418 zł | 0.395 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 30 015 zł | 112 | -10.7% | 15 448 zł | 74% | -34 584 zł | 0.412 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 25 872 zł | 109 | -8.4% | 23 828 zł | 71% | -35 434 zł | 0.414 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 18 217 zł | 133 | -4.7% | 31 871 zł | 61% | -43 647 zł | 0.431 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 24 361 zł | 116 | -10.2% | 22 785 zł | 67% | -39 715 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 21 407 zł | 112 | -8.9% | 30 588 zł | 65% | -38 675 zł | 0.471 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 17 477 zł | 124 | -7.0% | 34 712 zł | 61% | -42 884 zł | 0.472 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 19 306 zł | 109 | -7.0% | 35 459 zł | 63% | -38 567 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 15 605 zł | 121 | -5.1% | 39 351 zł | 61% | -42 542 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 33 715 zł | 100 | -12.5% | 11 497 zł | 76% | -30 607 zł | 0.492 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 28 308 zł | 104 | -12.0% | 18 581 zł | 73% | -35 484 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 25 097 zł | 100 | -10.7% | 26 707 zł | 71% | -34 709 zł | 0.514 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 15 931 zł | 116 | -8.4% | 37 586 zł | 61% | -43 700 zł | 0.532 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 11 665 zł | 133 | -3.2% | 43 486 zł | 57% | -46 763 zł | 0.543 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 15 051 zł | 112 | -7.5% | 41 863 zł | 61% | -41 692 zł | 0.543 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 19 868 zł | 104 | -10.2% | 33 454 zł | 63% | -39 481 zł | 0.548 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 18 735 zł | 100 | -9.3% | 37 991 zł | 63% | -37 735 zł | 0.562 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 11 129 zł | 124 | -5.6% | 45 979 zł | 56% | -45 893 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 13 637 zł | 104 | -8.9% | 44 520 zł | 59% | -42 429 zł | 0.610 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 9707 zł | 116 | -7.0% | 48 644 zł | 56% | -46 639 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 306 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.