Bolesławiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 49 798 zł | 133 | +14.8% | 16 377 zł | 82% | -24 680 zł | 0.276 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 53 681 zł | 121 | +12.6% | 12 239 zł | 85% | -20 542 zł | 0.293 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 48 258 zł | 124 | +12.0% | 20 132 zł | 82% | -24 303 zł | 0.358 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 57 325 zł | 109 | +10.4% | 8344 zł | 88% | -16 647 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 43 163 zł | 121 | +14.8% | 30 376 zł | 81% | -25 628 zł | 0.387 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 52 123 zł | 112 | +9.8% | 16 039 zł | 85% | -20 185 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 46 799 zł | 109 | +12.6% | 26 554 zł | 83% | -21 743 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 39 288 zł | 133 | +17.1% | 34 442 zł | 78% | -29 756 zł | 0.414 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 46 292 zł | 116 | +10.4% | 23 749 zł | 81% | -25 274 zł | 0.435 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 38 067 zł | 124 | +14.2% | 38 167 zł | 77% | -29 212 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 41 924 zł | 112 | +12.0% | 34 121 zł | 81% | -25 104 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 39 024 zł | 109 | +14.2% | 40 354 zł | 80% | -25 501 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 55 750 zł | 100 | +7.7% | 12 210 zł | 89% | -16 310 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 35 394 zł | 121 | +16.5% | 44 170 zł | 77% | -29 378 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 50 164 zł | 104 | +8.2% | 19 675 zł | 85% | -21 148 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 45 543 zł | 100 | +9.8% | 30 318 zł | 84% | -21 239 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 36 294 zł | 116 | +12.6% | 41 499 zł | 77% | -30 078 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 31 525 zł | 133 | +18.8% | 48 229 zł | 73% | -33 500 zł | 0.535 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 40 158 zł | 104 | +10.4% | 37 446 zł | 80% | -25 962 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 34 391 zł | 112 | +13.7% | 47 510 zł | 77% | -28 732 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 30 541 zł | 124 | +15.9% | 51 549 zł | 73% | -32 833 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 38 004 zł | 100 | +11.5% | 43 713 zł | 80% | -24 874 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 28 910 zł | 116 | +14.2% | 54 638 zł | 73% | -33 621 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 32 767 zł | 104 | +12.0% | 50 592 zł | 76% | -29 513 zł | 0.616 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 300 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.