Dobrzany
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 59 813 zł | 133 | -8.3% | 18 642 zł | 86% | -25 278 zł | 0.262 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 64 181 zł | 121 | -10.2% | 13 912 zł | 91% | -20 555 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 57 466 zł | 124 | -10.6% | 23 474 zł | 86% | -25 539 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 68 301 zł | 109 | -12.0% | 9438 zł | 94% | -16 089 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 51 084 zł | 121 | -8.3% | 34 863 zł | 84% | -27 699 zł | 0.380 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 46 728 zł | 133 | -6.5% | 39 461 zł | 81% | -32 406 zł | 0.402 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 61 813 zł | 112 | -12.4% | 18 808 zł | 90% | -20 841 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 55 192 zł | 109 | -10.2% | 30 520 zł | 86% | -23 247 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 54 773 zł | 116 | -12.0% | 27 901 zł | 85% | -27 199 zł | 0.431 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 44 781 zł | 124 | -8.8% | 43 947 zł | 81% | -32 431 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 49 116 zł | 112 | -10.6% | 39 374 zł | 84% | -27 748 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 41 411 zł | 121 | -6.9% | 50 660 zł | 79% | -32 967 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 45 509 zł | 109 | -8.8% | 46 326 zł | 83% | -28 526 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 65 912 zł | 100 | -14.2% | 14 397 zł | 94% | -16 397 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 129 zł | 104 | -13.7% | 23 224 zł | 88% | -22 489 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 53 203 zł | 100 | -12.4% | 35 053 zł | 86% | -23 319 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 332 zł | 116 | -10.2% | 48 005 zł | 79% | -33 942 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 37 063 zł | 133 | -5.0% | 55 247 zł | 76% | -37 664 zł | 0.526 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 676 zł | 104 | -12.0% | 43 421 zł | 83% | -29 247 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 39 738 zł | 112 | -9.2% | 54 702 zł | 79% | -32 842 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 35 413 zł | 124 | -7.4% | 59 265 zł | 75% | -37 514 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 43 816 zł | 100 | -11.1% | 50 391 zł | 83% | -28 424 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 144 zł | 116 | -8.8% | 63 040 zł | 75% | -38 915 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 37 478 zł | 104 | -10.6% | 58 466 zł | 78% | -34 231 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 342 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.80 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 43% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.