HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chodzież

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6173 mieszkańcówdochody własne 9950 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.45% do 1.26%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-6.15% do 32.49%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka165 338 zł133+8.7%20 515 zł79%-56 170 zł0.208
●RozwójProgramPodwyżka170 053 zł121+6.6%15 411 zł81%-51 065 zł0.261
Szeroki programBez zmianPodwyżka159 777 zł124+6.1%36 969 zł79%-55 751 zł0.317
●Bez zmianProgramPodwyżka174 510 zł109+4.5%10 572 zł82%-46 227 zł0.358
RozwójProgramBez zmian147 072 zł121+8.7%71 990 zł79%-56 813 zł0.360
●Szeroki programProgramBez zmian142 370 zł133+10.9%76 976 zł78%-61 902 zł0.363
RozwójBez zmianPodwyżka164 466 zł112+4.0%31 997 zł81%-50 676 zł0.388
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka155 062 zł116+4.5%48 659 zł79%-57 157 zł0.403
Bez zmianProgramBez zmian151 516 zł109+6.6%67 268 zł79%-51 990 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian137 479 zł124+8.2%92 603 zł77%-61 287 zł0.435
RozwójBez zmianBez zmian142 155 zł112+6.1%87 646 zł79%-56 228 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka159 760 zł104+2.4%43 676 zł80%-52 071 zł0.480
RozwójProgramObniżka130 060 zł121+10.3%114 484 zł76%-61 052 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka179 254 zł96+2.2%5366 zł83%-41 021 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka168 898 zł100+1.9%27 289 zł82%-45 866 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian156 243 zł96+4.3%62 207 zł82%-46 803 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka134 495 zł109+8.2%109 772 zł78%-56 240 zł0.497
●Szeroki programProgramObniżka125 368 zł133+12.6%119 459 zł74%-66 130 zł0.505
Szeroki programWstrzymanieBez zmian133 166 zł116+6.6%103 357 zł76%-62 568 zł0.506
Bez zmianBez zmianBez zmian146 573 zł100+4.0%82 953 zł79%-51 433 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian137 851 zł104+4.5%98 389 zł78%-57 497 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka139 210 zł96+5.8%104 843 zł79%-51 069 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka120 975 zł124+9.8%133 910 zł74%-65 371 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka125 641 zł112+7.6%128 964 zł76%-60 323 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka164 202 zł92+0.4%38 958 zł82%-47 249 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka130 050 zł100+5.5%124 281 zł78%-55 540 zł0.597
Głębokie cięcieProgramBez zmian160 856 zł83+1.9%57 660 zł82%-41 751 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka173 611 zł87-0.3%22 244 zł83%-40 693 zł0.604
Szeroki programWstrzymanieObniżka116 961 zł116+8.2%143 964 zł73%-66 560 zł0.615
Bez zmianWstrzymanieBez zmian142 280 zł92+2.4%93 685 zł79%-52 691 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian151 271 zł87+1.7%78 009 zł81%-46 281 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka183 882 zł83-0.1%396 zł86%-35 950 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka121 636 zł104+6.1%139 007 zł75%-61 500 zł0.634
Głębokie cięcieProgramObniżka143 811 zł83+3.4%100 477 zł80%-46 030 zł0.637
OgraniczenieBez zmianObniżka134 735 zł87+3.2%119 635 zł79%-50 402 zł0.665
Bez zmianWstrzymanieObniżka126 055 zł92+4.0%134 314 zł77%-56 706 zł0.681
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka168 928 zł79-1.8%33 898 zł83%-42 061 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian146 990 zł79+0.2%88 659 zł80%-47 524 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian155 854 zł74-0.6%73 658 zł82%-41 261 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka178 210 zł74-2.6%17 580 zł85%-35 655 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka130 753 zł79+1.7%129 584 zł79%-51 553 zł0.754
Głębokie cięcieBez zmianObniżka139 308 zł74+0.9%115 295 zł80%-45 396 zł0.756
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian151 585 zł66-2.1%84 297 zł82%-42 490 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka173 539 zł66-4.0%29 156 zł85%-37 009 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka135 336 zł66-0.6%125 234 zł80%-46 533 zł0.848

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 371 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.52 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.