HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Budzyń

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy8391 mieszkańcówdochody własne 6047 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.21% do 1.05%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.43% do 26.11%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka73 407 zł133+3.6%15 862 zł84%-24 379 zł0.253
●RozwójProgramPodwyżka77 156 zł121+1.6%11 863 zł86%-20 381 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka71 279 zł124+1.0%21 475 zł84%-23 940 zł0.344
●Bez zmianProgramPodwyżka80 669 zł109-0.5%8105 zł90%-16 622 zł0.365
RozwójProgramBez zmian65 124 zł121+3.6%35 483 zł83%-25 039 zł0.378
RozwójBez zmianPodwyżka75 012 zł112-1.0%17 520 zł86%-19 959 zł0.398
●Szeroki programProgramBez zmian61 384 zł133+5.7%39 396 zł80%-29 028 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian68 629 zł109+1.6%31 808 zł85%-21 291 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka69 020 zł116-0.5%26 195 zł83%-24 825 zł0.423
Szeroki programBez zmianBez zmian59 614 zł124+3.1%44 969 zł80%-28 434 zł0.454
RozwójBez zmianBez zmian63 339 zł112+1.0%41 074 zł83%-24 463 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka84 283 zł96-2.6%4192 zł95%-12 710 zł0.484
RozwójWstrzymaniePodwyżka72 759 zł104-2.4%22 283 zł86%-20 836 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka78 510 zł100-2.9%13 854 zł91%-16 218 zł0.487
RozwójProgramObniżka56 228 zł121+5.2%53 451 zł79%-28 475 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian72 233 zł96-0.7%28 001 zł88%-17 391 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka59 727 zł109+3.1%49 783 zł82%-24 734 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian57 571 zł116+1.6%49 328 zł79%-29 221 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian66 828 zł100-1.0%37 417 zł85%-20 732 zł0.518
●Szeroki programProgramObniżka52 494 zł133+7.3%57 357 zł78%-32 456 zł0.527
OgraniczenieProgramObniżka63 323 zł96+0.8%45 985 zł85%-20 844 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian61 302 zł104-0.5%45 426 zł82%-25 243 zł0.546
RozwójBez zmianObniżka54 708 zł112+2.6%58 529 zł79%-27 785 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka50 989 zł124+4.6%62 418 zł78%-31 748 zł0.563
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka76 264 zł92-4.4%18 610 zł89%-17 088 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka58 192 zł100+0.5%54 879 zł82%-24 061 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian75 766 zł83-2.9%24 437 zł94%-13 575 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka82 106 zł87-5.0%10 056 zł95%-12 326 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian70 414 zł87-3.1%33 630 zł88%-16 853 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian64 797 zł92-2.4%41 762 zł85%-21 504 zł0.606
Szeroki programWstrzymanieObniżka49 106 zł116+3.1%66 470 zł77%-32 464 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka87 826 zł83-4.8%422 zł97%-8882 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka66 849 zł83-1.4%42 550 zł87%-17 037 zł0.620
RozwójWstrzymanieObniżka52 831 zł104+1.0%62 575 zł79%-28 493 zł0.621
OgraniczenieBez zmianObniżka61 770 zł87-1.6%51 181 zł85%-20 191 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka56 321 zł92-1.0%58 918 zł82%-24 762 zł0.660
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka79 868 zł79-6.5%14 803 zł94%-13 186 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian68 391 zł79-4.6%37 967 zł87%-17 616 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian73 930 zł74-5.3%30 213 zł94%-13 057 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka59 906 zł79-3.1%55 157 zł84%-20 882 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianObniżka65 278 zł74-3.9%47 811 zł87%-16 404 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka85 632 zł74-7.2%6466 zł97%-8518 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian71 914 zł66-6.7%34 488 zł93%-13 810 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka83 400 zł66-8.6%11 152 zł97%-9369 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka63 422 zł66-5.3%51 781 zł87%-17 086 zł0.822

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 288 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 48% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.