Chodzież
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 53 749 zł | 133 | -8.4% | 16 867 zł | 79% | -31 158 zł | 0.270 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 57 731 zł | 121 | -10.3% | 12 618 zł | 82% | -26 909 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 935 zł | 124 | -10.7% | 21 404 zł | 79% | -30 784 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 61 472 zł | 109 | -12.1% | 8615 zł | 85% | -22 905 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 46 509 zł | 121 | -8.4% | 33 005 zł | 78% | -31 878 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 55 899 zł | 112 | -12.5% | 17 214 zł | 82% | -26 555 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 42 538 zł | 133 | -6.6% | 37 180 zł | 75% | -36 115 zł | 0.409 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 50 241 zł | 109 | -10.3% | 29 076 zł | 81% | -27 887 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 738 zł | 116 | -12.1% | 25 595 zł | 78% | -31 837 zł | 0.433 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 41 065 zł | 124 | -8.9% | 41 652 zł | 75% | -35 574 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 45 018 zł | 112 | -10.7% | 37 498 zł | 78% | -31 357 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 41 942 zł | 109 | -8.9% | 44 550 zł | 77% | -31 560 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 38 218 zł | 121 | -7.0% | 48 472 zł | 74% | -35 543 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 59 623 zł | 100 | -14.3% | 13 292 zł | 85% | -22 570 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 53 709 zł | 104 | -13.8% | 21 421 zł | 81% | -27 599 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 48 732 zł | 100 | -12.5% | 33 587 zł | 81% | -27 385 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 39 074 zł | 116 | -10.3% | 45 503 zł | 74% | -36 521 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 34 255 zł | 133 | -5.2% | 52 638 zł | 71% | -39 771 zł | 0.531 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 43 036 zł | 104 | -12.1% | 41 339 zł | 77% | -32 295 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 36 979 zł | 112 | -9.4% | 52 512 zł | 74% | -34 899 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 33 033 zł | 124 | -7.5% | 56 658 zł | 70% | -39 107 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 40 686 zł | 100 | -11.2% | 48 609 zł | 77% | -30 935 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 31 197 zł | 116 | -8.9% | 60 237 zł | 69% | -39 976 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 35 150 zł | 104 | -10.7% | 56 082 zł | 73% | -35 759 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 308 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.94 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.