HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chrzypsko Wielkie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3177 mieszkańcówdochody własne 11 173 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.71% do 0.49%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-7.09% do 36.54%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka231 047 zł133-1.7%22 498 zł79%-72 585 zł0.193
●RozwójProgramPodwyżka236 151 zł121-3.7%16 925 zł80%-67 013 zł0.255
Szeroki programBez zmianPodwyżka223 260 zł124-4.2%46 602 zł79%-72 188 zł0.308
●Szeroki programProgramBez zmian201 362 zł133+0.2%101 829 zł77%-78 580 zł0.350
RozwójProgramBez zmian206 449 zł121-1.7%96 418 zł79%-73 027 zł0.353
●Bez zmianProgramPodwyżka240 988 zł109-5.6%11 628 zł81%-61 716 zł0.356
RozwójBez zmianPodwyżka228 334 zł112-6.1%41 206 zł80%-66 648 zł0.384
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka217 039 zł116-5.6%63 090 zł79%-73 854 zł0.396
Bez zmianProgramBez zmian211 271 zł109-3.7%91 279 zł79%-67 749 zł0.403
Szeroki programBez zmianBez zmian194 430 zł124-2.2%124 651 zł77%-77 973 zł0.428
RozwójBez zmianBez zmian199 488 zł112-4.2%119 273 zł78%-72 453 zł0.461
RozwójWstrzymaniePodwyżka222 125 zł104-7.5%57 680 zł79%-68 300 zł0.477
RozwójProgramObniżka184 444 zł121-0.3%156 073 zł75%-77 463 zł0.480
●OgraniczenieProgramPodwyżka246 192 zł96-7.7%5864 zł82%-55 952 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka233 143 zł100-8.0%36 082 zł81%-61 383 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian216 455 zł96-5.8%85 713 zł80%-62 009 zł0.493
●Szeroki programProgramObniżka179 369 zł133+1.8%161 471 zł74%-83 002 zł0.497
Bez zmianProgramObniżka189 254 zł109-2.2%150 947 zł78%-72 200 zł0.500
Szeroki programWstrzymanieBez zmian188 723 zł116-3.7%139 850 zł75%-79 503 zł0.502
Bez zmianBez zmianBez zmian204 281 zł100-6.1%114 166 zł79%-67 207 zł0.525
RozwójWstrzymanieBez zmian193 793 zł104-5.6%134 458 zł78%-73 968 zł0.547
Szeroki programBez zmianObniżka173 073 zł124-0.8%182 671 zł74%-82 241 zł0.554
OgraniczenieProgramObniżka194 424 zł96-4.4%145 718 zł79%-66 478 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka178 119 zł112-2.7%177 306 zł75%-76 735 zł0.564
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka226 946 zł92-9.3%52 542 zł81%-63 021 zł0.576
Bez zmianBez zmianObniżka182 901 zł100-4.7%172 212 zł77%-71 503 zł0.603
Głębokie cięcieProgramBez zmian221 506 zł83-8.0%80 840 zł82%-56 427 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka238 314 zł87-10.0%30 531 zł82%-55 656 zł0.605
Szeroki programWstrzymanieObniżka167 747 zł116-2.2%196 907 zł72%-83 670 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka251 262 zł83-9.8%383 zł83%-50 347 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian198 598 zł92-7.5%129 338 zł79%-68 708 zł0.618
OgraniczenieBez zmianBez zmian209 432 zł87-8.1%108 866 zł80%-61 505 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka172 805 zł104-4.2%191 528 zł74%-78 150 zł0.639
Głębokie cięcieProgramObniżka199 460 zł83-6.6%140 945 zł79%-60 913 zł0.644
OgraniczenieBez zmianObniżka188 037 zł87-6.7%167 329 zł79%-65 819 zł0.673
Bez zmianWstrzymanieObniżka177 599 zł92-6.1%186 422 zł76%-72 904 zł0.688
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka232 132 zł79-11.3%46 974 zł82%-57 275 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian203 764 zł79-9.5%123 957 zł79%-62 987 zł0.714
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian214 451 zł74-10.2%104 109 zł81%-55 959 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka243 351 zł74-12.0%25 447 zł83%-50 087 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka182 750 zł79-8.1%181 456 zł78%-67 202 zł0.764
Głębokie cięcieBez zmianObniżka193 041 zł74-8.9%162 585 zł79%-60 290 zł0.765
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka237 184 zł66-13.4%41 816 zł83%-51 688 zł0.822
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian208 796 zł66-11.6%119 187 zł81%-57 424 zł0.824
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka187 768 zł66-10.2%176 699 zł79%-61 656 zł0.858

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 404 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.22 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.