Czerniejewo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 63 319 zł | 133 | +3.6% | 17 651 zł | 82% | -31 793 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 67 469 zł | 121 | +1.5% | 13 179 zł | 85% | -27 321 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 61 121 zł | 124 | +1.0% | 23 022 zł | 81% | -31 570 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 374 zł | 109 | -0.5% | 8958 zł | 86% | -23 100 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 54 873 zł | 121 | +3.6% | 35 919 zł | 80% | -32 993 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 250 zł | 112 | -1.0% | 18 603 zł | 85% | -27 121 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 50 734 zł | 133 | +5.6% | 40 274 zł | 77% | -37 452 zł | 0.402 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 58 768 zł | 109 | +1.5% | 31 813 zł | 82% | -28 785 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 58 634 zł | 116 | -0.5% | 27 678 zł | 81% | -32 808 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 48 916 zł | 124 | +3.0% | 45 380 zł | 77% | -37 040 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 035 zł | 112 | +1.0% | 41 047 zł | 80% | -32 604 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 45 567 zł | 121 | +5.1% | 53 111 zł | 76% | -37 176 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 136 zł | 100 | -3.0% | 14 433 zł | 86% | -22 922 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 49 454 zł | 109 | +3.0% | 49 013 zł | 79% | -32 977 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 771 zł | 104 | -2.5% | 23 249 zł | 83% | -28 349 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 56 911 zł | 100 | -1.0% | 36 963 zł | 82% | -28 417 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 660 zł | 116 | +1.5% | 49 668 zł | 76% | -38 158 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 436 zł | 133 | +7.2% | 57 457 zł | 74% | -41 625 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 50 787 zł | 104 | -0.5% | 45 327 zł | 79% | -33 712 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 012 zł | 112 | +2.5% | 57 737 zł | 76% | -36 647 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 39 900 zł | 124 | +4.6% | 62 061 zł | 74% | -41 074 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 47 879 zł | 100 | +0.5% | 53 661 zł | 79% | -32 470 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 37 815 zł | 116 | +3.0% | 66 049 zł | 72% | -42 104 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 934 zł | 104 | +1.0% | 61 716 zł | 76% | -37 667 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.85 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.