HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Gizałki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4393 mieszkańcówdochody własne 7415 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.64% do 0.29%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-15.05% do 33.89%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka98 270 zł133-2.4%18 656 zł64%-70 410 zł0.236
●RozwójProgramPodwyżka102 400 zł121-4.3%14 220 zł66%-65 974 zł0.273
Szeroki programBez zmianPodwyżka95 112 zł124-4.8%30 580 zł64%-69 036 zł0.334
●Bez zmianProgramPodwyżka106 286 zł109-6.2%10 034 zł68%-61 788 zł0.362
RozwójProgramBez zmian87 067 zł121-2.4%58 622 zł63%-68 225 zł0.371
●Szeroki programProgramBez zmian82 948 zł133-0.4%62 958 zł62%-72 648 zł0.384
RozwójBez zmianPodwyżka99 223 zł112-6.7%26 254 zł66%-64 622 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian90 943 zł109-4.3%54 535 zł65%-64 051 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka92 063 zł116-6.2%39 864 zł64%-69 589 zł0.416
Szeroki programBez zmianBez zmian80 239 zł124-2.9%75 292 zł62%-71 188 zł0.447
RozwójBez zmianBez zmian84 339 zł112-4.8%70 978 zł62%-66 786 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka110 349 zł96-8.3%5605 zł70%-57 360 zł0.483
RozwójProgramObniżka75 715 zł121-0.9%92 783 zł62%-69 888 zł0.485
RozwójWstrzymaniePodwyżka96 182 zł104-8.1%35 529 zł65%-65 164 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka103 090 zł100-8.6%22 176 zł68%-60 457 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian94 993 zł96-6.4%50 230 zł67%-59 639 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka79 583 zł109-2.9%88 704 zł62%-65 724 zł0.493
Szeroki programWstrzymanieBez zmian77 461 zł116-4.3%83 827 zł62%-71 680 zł0.514
●Szeroki programProgramObniżka71 604 zł133+1.1%97 110 zł60%-74 302 zł0.517
Bez zmianBez zmianBez zmian88 196 zł100-6.7%66 911 zł65%-62 634 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka83 624 zł96-5.0%84 615 zł64%-61 324 zł0.543
RozwójWstrzymanieBez zmian81 569 zł104-6.2%79 504 zł62%-67 269 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka73 321 zł112-3.4%104 197 zł62%-68 386 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka69 229 zł124-1.4%108 503 zł60%-72 778 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka100 057 zł92-9.9%31 442 zł67%-60 990 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka77 170 zł100-5.3%100 139 zł62%-64 244 zł0.586
Głębokie cięcieProgramBez zmian98 954 zł83-8.6%46 383 zł68%-55 332 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka107 131 zł87-10.6%17 880 zł70%-56 054 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian92 224 zł87-8.7%62 775 zł67%-58 247 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian85 434 zł92-8.1%75 429 zł64%-63 108 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka66 652 zł116-2.9%116 479 zł59%-73 227 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka114 323 zł83-10.4%1338 zł72%-53 037 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka87 575 zł83-7.2%80 841 zł66%-57 027 zł0.625
RozwójWstrzymanieObniżka70 752 zł104-4.8%112 164 zł61%-68 825 zł0.626
OgraniczenieBez zmianObniżka81 188 zł87-7.4%96 279 zł64%-59 868 zł0.651
Bez zmianWstrzymanieObniżka74 609 zł92-6.7%108 098 zł62%-64 673 zł0.668
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka104 108 zł79-11.9%27 135 zł69%-56 574 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian89 472 zł79-10.1%71 235 zł66%-58 708 zł0.702
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian96 164 zł74-10.8%59 012 zł68%-53 963 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka111 084 zł74-12.6%13 894 zł72%-51 755 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka78 637 zł79-8.7%104 179 zł64%-60 286 zł0.739
Głębokie cięcieBez zmianObniżka85 118 zł74-9.5%92 525 zł66%-55 596 zł0.740
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian93 421 zł66-12.2%67 463 zł68%-54 413 zł0.811
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka108 070 zł66-13.9%23 095 zł71%-52 263 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka82 576 zł66-10.8%100 416 zł66%-56 002 zł0.831

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.00 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.