HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bojadła

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3111 mieszkańcówdochody własne 8418 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.52% do 0.1%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-16.19% do 34.99%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka118 149 zł133-2.7%19 962 zł63%-81 250 zł0.226
●RozwójProgramPodwyżka122 542 zł121-4.6%15 230 zł65%-76 517 zł0.269
Szeroki programBez zmianPodwyżka114 198 zł124-5.1%34 995 zł63%-79 825 zł0.328
●Bez zmianProgramPodwyżka126 684 zł109-6.5%10 754 zł67%-72 041 zł0.361
RozwójProgramBez zmian104 668 zł121-2.7%69 059 zł62%-78 873 zł0.367
●Szeroki programProgramBez zmian100 287 zł133-0.7%73 688 zł62%-83 592 zł0.376
RozwójBez zmianPodwyżka118 569 zł112-7.0%30 378 zł65%-75 118 zł0.392
Bez zmianProgramBez zmian108 798 zł109-4.6%64 686 zł64%-74 412 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka110 560 zł116-6.5%46 273 zł63%-80 488 zł0.412
Szeroki programBez zmianBez zmian96 858 zł124-3.2%88 927 zł61%-82 076 zł0.443
RozwójBez zmianBez zmian101 216 zł112-5.1%84 323 zł62%-77 382 zł0.464
●OgraniczenieProgramPodwyżka131 056 zł96-8.6%5978 zł68%-67 265 zł0.483
RozwójProgramObniżka91 431 zł121-1.2%110 271 zł61%-80 616 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka114 940 zł104-8.4%41 646 zł65%-75 769 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka122 690 zł100-8.9%26 015 zł67%-70 666 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian113 155 zł96-6.7%60 038 zł66%-69 654 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka95 553 zł109-3.2%105 908 zł62%-76 165 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian93 534 zł116-4.6%99 307 zł61%-82 674 zł0.511
●Szeroki programProgramObniżka87 059 zł133+0.8%114 890 zł60%-85 323 zł0.512
Bez zmianBez zmianBez zmian105 325 zł100-7.0%79 974 zł64%-72 945 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka99 898 zł96-5.3%101 558 zł63%-71 420 zł0.546
RozwójWstrzymanieBez zmian97 902 zł104-6.5%94 693 zł62%-77 970 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka88 366 zł112-3.7%124 406 zł61%-79 057 zł0.557
Szeroki programBez zmianObniżka84 017 zł124-1.7%129 000 zł60%-83 740 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka119 070 zł92-10.2%37 273 zł66%-71 306 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka92 467 zł100-5.6%120 093 zł62%-74 630 zł0.590
Głębokie cięcieProgramBez zmian117 410 zł83-8.9%55 944 zł68%-65 014 zł0.599
OgraniczenieBez zmianPodwyżka127 036 zł87-10.9%21 378 zł68%-65 917 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian109 656 zł87-9.1%75 555 zł66%-68 215 zł0.612
Bez zmianWstrzymanieBez zmian102 020 zł92-8.4%90 334 zł63%-73 522 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka80 928 zł116-3.2%138 709 zł59%-84 292 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka135 325 zł83-10.7%1382 zł70%-62 608 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka104 142 zł83-7.5%97 518 zł65%-66 793 zł0.629
RozwójWstrzymanieObniżka85 286 zł104-5.1%134 105 zł60%-79 598 zł0.629
OgraniczenieBez zmianObniżka96 787 zł87-7.7%115 985 zł63%-69 914 zł0.655
Bez zmianWstrzymanieObniżka89 395 zł92-7.0%129 756 zł62%-75 161 zł0.672
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka123 428 zł79-12.2%32 623 zł68%-66 544 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian106 363 zł79-10.4%85 852 zł65%-68 778 zł0.704
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian113 887 zł74-11.1%71 527 zł68%-63 602 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka131 282 zł74-12.9%17 102 zł70%-61 287 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka93 726 zł79-9.1%125 609 zł62%-70 431 zł0.744
Głębokie cięcieBez zmianObniżka101 007 zł74-9.8%111 967 zł65%-65 314 zł0.746
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian110 604 zł66-12.5%81 814 zł67%-64 152 zł0.814
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka127 684 zł66-14.2%28 288 zł70%-61 901 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka97 957 zł66-11.1%121 582 zł65%-65 818 zł0.837

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 99% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.