HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bytom Odrzański

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5071 mieszkańcówdochody własne 9529 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.96% do 1.22%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-24.18% do 49.88%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka307 979 zł133-4.1%22 205 zł64%-111 326 zł0.178
●RozwójProgramPodwyżka312 679 zł121-6.0%17 044 zł65%-106 164 zł0.248
Szeroki programBez zmianPodwyżka298 627 zł124-6.5%64 588 zł63%-109 499 zł0.297
●Szeroki programProgramBez zmian274 086 zł133-2.2%157 945 zł62%-112 668 zł0.336
RozwójProgramBez zmian278 772 zł121-4.1%152 994 zł63%-107 524 zł0.346
●Bez zmianProgramPodwyżka317 122 zł109-7.9%12 147 zł67%-101 267 zł0.354
RozwójBez zmianPodwyżka303 302 zł112-8.4%59 650 zł65%-104 364 zł0.379
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka291 666 zł116-7.9%92 616 zł63%-110 153 zł0.386
Bez zmianProgramBez zmian283 201 zł109-6.0%148 416 zł64%-102 646 zł0.401
Szeroki programBez zmianBez zmian265 665 zł124-4.6%199 389 zł62%-110 775 zł0.421
RozwójBez zmianBez zmian270 326 zł112-6.5%194 641 zł63%-105 659 zł0.458
RozwójWstrzymaniePodwyżka296 351 zł104-9.7%87 666 zł65%-105 006 zł0.472
RozwójProgramObniżka253 571 zł121-2.7%256 795 zł62%-108 536 zł0.479
●OgraniczenieProgramPodwyżka321 854 zł96-9.9%6858 zł68%-95 979 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka307 720 zł100-10.2%54 973 zł67%-99 495 zł0.482
●Szeroki programProgramObniżka248 896 zł133-0.7%261 288 zł62%-113 667 zł0.491
OgraniczenieProgramBez zmian287 916 zł96-8.1%143 915 zł65%-97 379 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian259 261 zł116-6.0%225 339 zł62%-111 378 zł0.495
Bez zmianProgramObniżka257 990 zł109-4.6%252 555 zł62%-103 671 zł0.504
Bez zmianBez zmianBez zmian274 731 zł100-8.4%190 412 zł64%-100 807 zł0.527
RozwójWstrzymanieBez zmian263 932 zł104-7.9%220 670 zł62%-106 248 zł0.546
Szeroki programBez zmianObniżka241 170 zł124-3.1%300 585 zł61%-111 725 zł0.553
OgraniczenieProgramObniżka262 692 zł96-6.7%248 065 zł63%-98 421 zł0.565
RozwójBez zmianObniżka245 820 zł112-5.1%296 115 zł62%-106 622 zł0.568
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka300 780 zł92-11.5%82 978 zł66%-100 123 zł0.575
OgraniczenieBez zmianPodwyżka312 425 zł87-12.2%49 966 zł67%-94 238 zł0.605
Głębokie cięcieProgramBez zmian292 515 zł83-10.2%139 520 zł67%-92 253 zł0.608
Bez zmianBez zmianObniżka250 215 zł100-7.0%291 896 zł62%-101 784 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka235 182 zł116-4.6%325 054 zł61%-112 290 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka326 470 zł83-12.0%1775 zł68%-90 831 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian268 347 zł92-9.7%216 431 zł63%-101 384 zł0.620
OgraniczenieBez zmianBez zmian279 417 zł87-10.4%185 936 zł65%-95 572 zł0.623
RozwójWstrzymanieObniżka239 842 zł104-6.5%320 574 zł62%-107 174 zł0.643
Głębokie cięcieProgramObniżka267 279 zł83-8.8%243 682 zł65%-93 311 zł0.653
OgraniczenieBez zmianObniżka254 888 zł87-9.0%287 433 zł63%-96 566 zł0.684
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka305 498 zł79-13.5%78 063 zł67%-94 848 zł0.695
Bez zmianWstrzymanieObniżka244 247 zł92-8.4%316 346 zł62%-102 322 zł0.696
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian273 047 zł79-11.7%211 943 zł65%-96 132 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka317 013 zł74-14.2%45 581 zł68%-89 120 zł0.735
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian283 990 zł74-12.4%181 567 zł67%-90 477 zł0.735
OgraniczenieWstrzymanieObniżka248 934 zł79-10.4%311 870 zł63%-97 088 zł0.774
Głębokie cięcieBez zmianObniżka259 448 zł74-11.1%283 075 zł65%-91 486 zł0.776
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka310 099 zł66-15.5%73 666 zł68%-89 714 zł0.823
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian277 632 zł66-13.8%207 561 zł67%-91 020 zł0.830
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka253 506 zł66-12.4%307 500 zł64%-91 992 zł0.870

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 370 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.11 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 99% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.