HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Deszczno

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy11 064 mieszkańcówdochody własne 6978 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności1.12% do 2.68%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.72% do 20.82%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka59 612 zł133+26.0%16 395 zł85%-22 374 zł0.266
●RozwójProgramPodwyżka63 511 zł121+23.5%12 239 zł87%-18 218 zł0.288
Szeroki programBez zmianPodwyżka57 805 zł124+22.9%20 836 zł85%-22 044 zł0.351
●Bez zmianProgramPodwyżka67 170 zł109+21.1%8328 zł93%-14 307 zł0.367
RozwójProgramBez zmian52 127 zł121+26.0%32 430 zł83%-23 540 zł0.383
RozwójBez zmianPodwyżka61 685 zł112+20.5%16 726 zł87%-17 909 zł0.402
●Szeroki programProgramBez zmian48 237 zł133+28.4%36 513 zł80%-27 687 zł0.408
Bez zmianProgramBez zmian55 779 zł109+23.5%28 591 zł86%-19 638 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka55 684 zł116+21.1%24 837 zł84%-23 040 zł0.429
Szeroki programBez zmianBez zmian46 772 zł124+25.3%40 838 zł80%-27 184 zł0.459
RozwójBez zmianBez zmian50 644 zł112+22.9%36 775 zł83%-23 058 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka70 953 zł96+18.5%4240 zł96%-10 219 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian59 551 zł96+20.9%24 592 zł89%-15 563 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka65 326 zł100+18.2%12 898 zł93%-14 018 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka47 363 zł109+25.3%43 879 zł82%-23 571 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka59 571 zł104+18.8%20 759 zł86%-18 897 zł0.490
RozwójProgramObniżka43 718 zł121+27.8%47 712 zł79%-27 465 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian54 277 zł100+20.5%32 956 zł86%-19 176 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian44 858 zł116+23.5%44 519 zł79%-28 071 zł0.521
●Szeroki programProgramObniżka39 833 zł133+30.3%51 789 zł77%-31 605 zł0.532
OgraniczenieProgramObniżka51 128 zł96+22.7%39 889 zł85%-19 504 zł0.534
RozwójWstrzymanieBez zmian48 736 zł104+21.1%40 450 zł82%-23 938 zł0.546
RozwójBez zmianObniżka42 488 zł112+24.7%51 612 zł79%-26 855 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka38 622 zł124+27.2%55 668 zł77%-30 974 zł0.564
Bez zmianBez zmianObniżka46 115 zł100+22.3%47 799 zł82%-22 981 zł0.575
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka63 218 zł92+16.5%16 924 zł91%-14 999 zł0.578
Głębokie cięcieProgramBez zmian63 248 zł83+18.2%20 824 zł95%-11 577 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian58 029 zł87+18.0%28 981 zł89%-15 125 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka69 088 zł87+15.7%8912 zł96%-9954 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian52 375 zł92+18.8%36 624 zł85%-20 049 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka54 818 zł83+19.9%36 236 zł88%-15 526 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka36 861 zł116+25.3%59 083 zł76%-31 781 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka74 659 zł83+15.9%293 zł98%-6221 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka40 733 zł104+22.9%55 021 zł78%-27 655 zł0.618
OgraniczenieBez zmianObniżka49 859 zł87+19.7%43 852 zł85%-18 938 zł0.637
Bez zmianWstrzymanieObniżka44 366 zł92+20.5%51 201 zł81%-23 774 zł0.654
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka66 987 zł79+14.0%12 929 zł96%-10 926 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian56 134 zł79+16.2%32 641 zł88%-15 989 zł0.694
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian61 705 zł74+15.3%25 375 zł95%-11 161 zł0.712
OgraniczenieWstrzymanieObniżka48 118 zł79+18.0%47 227 zł85%-19 722 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianObniżka53 528 zł74+17.0%40 341 zł89%-14 983 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka72 773 zł74+13.1%5152 zł98%-5979 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian59 817 zł66+13.6%28 968 zł94%-12 016 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka51 794 zł66+15.3%43 668 zł87%-15 759 zł0.815
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka70 680 zł66+11.4%9101 zł98%-6942 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 301 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.67 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 46% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.