HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełm Śląski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6317 mieszkańcówdochody własne 8862 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.76% do 1.44%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-19.42% do 37.6%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka142 527 zł133+8.0%20 433 zł63%-88 146 zł0.216
●RozwójProgramPodwyżka146 971 zł121+5.9%15 629 zł64%-83 342 zł0.264
Szeroki programBez zmianPodwyżka137 903 zł124+5.4%39 233 zł62%-86 540 zł0.321
●Bez zmianProgramPodwyżka151 164 zł109+3.8%11 084 zł66%-78 797 zł0.359
RozwójProgramBez zmian126 973 zł121+8.0%81 152 zł62%-85 342 zł0.363
●Szeroki programProgramBez zmian122 541 zł133+10.2%85 836 zł61%-90 132 zł0.369
RozwójBez zmianPodwyżka142 324 zł112+3.3%34 563 zł64%-81 763 zł0.389
Bez zmianProgramBez zmian131 155 zł109+5.9%76 725 zł63%-80 811 zł0.406
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka133 859 zł116+3.8%52 880 zł62%-87 116 zł0.406
Szeroki programBez zmianBez zmian118 493 zł124+7.5%104 790 zł61%-88 447 zł0.438
RozwójBez zmianBez zmian122 902 zł112+5.4%100 132 zł62%-83 683 zł0.463
RozwójWstrzymaniePodwyżka138 289 zł104+1.8%48 200 zł63%-82 327 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka155 592 zł96+1.6%6229 zł68%-73 942 zł0.483
RozwójProgramObniżka112 155 zł121+9.6%131 264 zł61%-86 823 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka146 494 zł100+1.3%30 149 zł66%-77 243 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian135 568 zł96+3.6%72 060 zł64%-75 974 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka116 328 zł109+7.5%126 847 zł62%-82 303 zł0.496
Szeroki programWstrzymanieBez zmian114 796 zł116+5.9%117 362 zł61%-88 966 zł0.508
●Szeroki programProgramObniżka107 731 zł133+11.8%135 939 zł60%-91 603 zł0.509
Bez zmianBez zmianBez zmian127 061 zł100+3.3%95 731 zł63%-79 178 zł0.522
RozwójWstrzymanieBez zmian119 214 zł104+3.8%112 695 zł62%-84 191 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka120 730 zł96+5.2%122 591 zł62%-77 479 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka104 112 zł124+9.1%153 538 zł60%-89 859 zł0.558
RozwójBez zmianObniżka108 512 zł112+7.0%148 890 zł61%-85 106 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka142 468 zł92-0.3%43 776 zł65%-77 797 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka112 663 zł100+4.8%144 716 zł62%-80 611 zł0.594
Głębokie cięcieProgramBez zmian139 878 zł83+1.3%67 955 zł67%-71 257 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka150 895 zł87-1.0%25 455 zł68%-72 418 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian123 382 zł92+1.8%108 284 zł62%-79 675 zł0.613
OgraniczenieBez zmianBez zmian131 447 zł87+1.0%91 382 zł64%-74 370 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka100 673 zł116+7.5%165 307 zł59%-90 336 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka159 916 zł83-0.8%1554 zł68%-69 209 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka105 082 zł104+5.4%160 649 zł60%-85 573 zł0.632
Głębokie cięcieProgramObniżka125 030 zł83+2.8%118 496 zł64%-72 774 zł0.634
OgraniczenieBez zmianObniżka117 038 zł87+2.6%140 551 zł62%-75 817 zł0.661
Bez zmianWstrzymanieObniżka109 241 zł92+3.3%156 439 zł61%-81 067 zł0.677
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka146 880 zł79-2.4%39 069 zł67%-72 958 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian127 778 zł79-0.5%103 901 zł64%-74 855 zł0.707
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian135 731 zł74-1.2%87 301 zł67%-69 682 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka155 193 zł74-3.2%21 166 zł68%-67 713 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka113 627 zł79+1.0%152 264 zł62%-76 260 zł0.750
Głębokie cięcieBez zmianObniżka121 312 zł74+0.2%136 479 zł64%-71 141 zł0.751
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian132 073 zł66-2.7%99 810 zł66%-70 154 zł0.817
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka151 189 zł66-4.7%34 753 zł68%-68 240 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka117 911 zł66-1.2%148 183 zł63%-71 572 zł0.843

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -0.72 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.