Irządze
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 133 742 zł | 133 | -6.0% | 20 075 zł | 74% | -65 806 zł | 0.219 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 138 287 zł | 121 | -7.9% | 15 169 zł | 75% | -60 901 zł | 0.266 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 129 172 zł | 124 | -8.3% | 34 485 zł | 73% | -65 008 zł | 0.324 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 142 579 zł | 109 | -9.7% | 10 524 zł | 78% | -56 255 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 118 517 zł | 121 | -6.0% | 66 076 zł | 72% | -65 180 zł | 0.364 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 113 985 zł | 133 | -4.1% | 70 874 zł | 71% | -70 070 zł | 0.371 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 133 694 zł | 112 | -10.1% | 29 699 zł | 75% | -60 128 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 122 796 zł | 109 | -7.9% | 61 536 zł | 74% | -60 550 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 125 095 zł | 116 | -9.7% | 45 117 zł | 72% | -66 125 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 109 994 zł | 124 | -6.4% | 84 949 zł | 70% | -69 119 zł | 0.440 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 114 503 zł | 112 | -8.3% | 80 177 zł | 72% | -64 255 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 103 882 zł | 121 | -4.5% | 104 625 zł | 70% | -68 337 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 129 627 zł | 104 | -11.5% | 40 319 zł | 75% | -61 233 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 137 964 zł | 100 | -11.9% | 25 170 zł | 78% | -55 509 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 108 152 zł | 109 | -6.4% | 100 096 zł | 71% | -63 719 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 99 359 zł | 133 | -2.6% | 109 412 zł | 68% | -73 215 zł | 0.509 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 106 267 zł | 116 | -7.9% | 94 729 zł | 70% | -70 136 zł | 0.510 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 118 760 zł | 100 | -10.1% | 75 663 zł | 73% | -59 651 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 110 785 zł | 104 | -9.7% | 89 946 zł | 71% | -65 260 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 95 800 zł | 124 | -5.0% | 122 419 zł | 67% | -72 153 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 100 299 zł | 112 | -6.9% | 117 658 zł | 69% | -67 301 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 104 546 zł | 100 | -8.8% | 113 155 zł | 71% | -62 708 zł | 0.592 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 92 331 zł | 116 | -6.4% | 131 564 zł | 67% | -73 096 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 96 840 zł | 104 | -8.3% | 126 792 zł | 68% | -68 232 zł | 0.631 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 357 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.97 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.