HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chorzów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy99 420 mieszkańcówdochody własne 10 107 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.3% do 0.12%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.14% do 21.42%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka80 143 zł133-6.4%21 128 zł80%-47 302 zł0.247
●RozwójProgramPodwyżka85 005 zł121-8.2%15 817 zł82%-42 001 zł0.279
Szeroki programBez zmianPodwyżka76 776 zł124-8.7%28 886 zł79%-47 443 zł0.342
●Bez zmianProgramPodwyżka89 607 zł109-10.1%10 775 zł84%-36 969 zł0.365
RozwójProgramBez zmian68 492 zł121-6.4%46 081 zł78%-49 267 zł0.374
●Szeroki programProgramBez zmian63 645 zł133-4.5%51 224 zł76%-54 550 zł0.390
RozwójBez zmianPodwyżka81 612 zł112-10.5%23 655 zł81%-42 171 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian73 080 zł109-8.2%41 205 zł80%-44 253 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka73 256 zł116-10.1%35 326 zł79%-49 308 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian60 780 zł124-6.8%58 507 zł76%-54 445 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian65 601 zł112-8.7%53 394 zł77%-49 192 zł0.466
RozwójProgramObniżka56 292 zł121-4.9%68 864 zł74%-54 626 zł0.483
●OgraniczenieProgramPodwyżka94 532 zł96-12.0%5314 zł86%-31 519 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian77 986 zł96-10.2%35 951 zł82%-38 826 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka86 189 zł100-12.3%18 691 zł84%-37 168 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka60 869 zł109-6.8%64 000 zł76%-49 625 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka78 103 zł104-11.9%30 081 zł81%-44 022 zł0.490
●Szeroki programProgramObniżka51 456 zł133-3.0%73 995 zł71%-59 896 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian57 565 zł116-8.2%64 458 zł75%-56 153 zł0.519
Bez zmianBez zmianBez zmian70 163 zł100-10.5%48 546 zł79%-44 207 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka65 761 zł96-8.9%58 761 zł79%-44 216 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian62 397 zł104-10.1%59 332 zł76%-50 886 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka53 773 zł112-7.3%75 509 zł74%-54 370 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka48 963 zł124-5.4%80 610 zł70%-59 610 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka82 691 zł92-13.6%25 113 zł83%-39 005 zł0.580
Bez zmianBez zmianObniżka58 324 zł100-9.2%70 674 zł76%-49 398 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian82 769 zł83-12.3%31 078 zł85%-33 546 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka91 084 zł87-14.2%13 407 zł86%-31 751 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian75 039 zł87-12.5%43 325 zł82%-38 813 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian66 970 zł92-11.9%54 472 zł78%-45 887 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka45 974 zł116-6.8%86 161 zł69%-61 202 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka99 333 zł83-14.1%0 zł90%-26 216 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka70 531 zł83-11.0%54 084 zł81%-38 952 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka50 795 zł104-8.7%81 048 zł73%-55 948 zł0.624
OgraniczenieBez zmianObniżka63 186 zł87-11.1%65 525 zł78%-44 022 zł0.644
Bez zmianWstrzymanieObniżka55 357 zł92-10.5%76 200 zł76%-50 963 zł0.664
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka87 600 zł79-15.5%19 856 zł85%-33 571 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian71 860 zł79-13.8%49 236 zł81%-40 476 zł0.700
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian79 793 zł74-14.5%38 684 zł84%-33 565 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka95 855 zł74-16.2%8504 zł89%-26 481 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka60 233 zł79-12.5%70 980 zł77%-45 570 zł0.734
Głębokie cięcieBez zmianObniżka67 927 zł74-13.2%61 021 zł81%-38 790 zł0.734
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian76 627 zł66-15.8%44 474 zł83%-35 212 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka92 385 zł66-17.5%14 831 zł87%-28 284 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka64 986 zł66-14.5%66 412 zł80%-40 321 zł0.825

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 384 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.59 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.