HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat tarnogórski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy138 856 mieszkańcówdochody własne 8075 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.65% do 0.66%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-0.44% do 19.97%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Likwidacja-420-0.50-1.400-30
Ograniczenie-210-0.25-0.700-15
Bez zmian00000
Rozwój+240+0.22+0.50+0.15+14
Szeroki program+480+0.42+1.00+0.30+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Ograniczenie-300-0.30-0.800-22
Bez zmian00000
Doinwestowanie+340+0.20+0.600+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Rezygnacja-90-0.050-0.90-4
Bez zmian00000
Aktywne+130+0.08+0.15+1.60+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
OświataZdrowieŚrodkiBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programBez zmianAktywne64 060 zł132+5.0%24 845 zł86%-25 045 zł0.294
●RozwójDoinwestowanieAktywne61 110 zł137+5.0%27 223 zł84%-27 423 zł0.320
●RozwójBez zmianAktywne67 087 zł119+3.0%20 849 zł87%-21 050 zł0.324
●Szeroki programDoinwestowanieAktywne58 023 zł150+7.1%31 286 zł81%-31 487 zł0.339
●Bez zmianDoinwestowanieAktywne64 101 zł123+2.7%23 316 zł86%-23 480 zł0.345
●Szeroki programOgraniczenieAktywne70 363 zł110+1.9%18 039 zł91%-18 240 zł0.348
Bez zmianBez zmianAktywne70 022 zł105+0.7%16 999 zł92%-17 171 zł0.394
OgraniczenieDoinwestowanieAktywne69 087 zł108+0.2%17 880 zł91%-18 053 zł0.401
●RozwójOgraniczenieAktywne73 315 zł97-0.1%14 129 zł95%-14 330 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian51 451 zł127+4.2%43 814 zł81%-30 816 zł0.452
RozwójBez zmianBez zmian54 592 zł114+2.1%41 350 zł83%-26 766 zł0.468
RozwójDoinwestowanieBez zmian48 631 zł132+4.2%47 606 zł79%-33 121 zł0.478
Szeroki programOgraniczenieBez zmian57 733 zł105+1.1%37 155 zł85%-24 034 zł0.478
●OgraniczenieBez zmianAktywne74 925 zł90-1.8%11 656 zł96%-11 838 zł0.486
●LikwidacjaDoinwestowanieAktywne73 978 zł93-2.3%12 550 zł96%-12 733 zł0.491
Bez zmianDoinwestowanieBez zmian51 736 zł118+1.9%45 177 zł82%-29 124 zł0.492
Szeroki programDoinwestowanieBez zmian45 430 zł145+6.3%50 148 zł77%-37 238 zł0.496
Bez zmianBez zmianBez zmian57 640 zł100-0.1%38 984 zł86%-22 833 zł0.516
●Bez zmianOgraniczenieAktywne76 178 zł83-2.3%10 350 zł97%-10 533 zł0.521
OgraniczenieDoinwestowanieBez zmian56 703 zł103-0.6%39 880 zł85%-23 717 zł0.525
RozwójOgraniczenieBez zmian60 799 zł92-0.9%34 774 zł87%-20 069 zł0.532
Szeroki programBez zmianRezygnacja44 643 zł123+3.7%55 983 zł78%-34 119 zł0.540
RozwójBez zmianRezygnacja47 853 zł110+1.6%53 404 zł81%-30 030 zł0.553
Szeroki programOgraniczenieRezygnacja50 929 zł101+0.6%49 319 zł82%-27 332 zł0.559
RozwójDoinwestowanieRezygnacja41 888 zł128+3.7%59 664 zł77%-36 390 zł0.566
Bez zmianDoinwestowanieRezygnacja45 062 zł114+1.4%57 122 zł79%-32 354 zł0.577
OgraniczenieBez zmianBez zmian62 526 zł85-2.6%33 777 zł90%-17 519 zł0.581
Szeroki programDoinwestowanieRezygnacja38 618 zł141+5.8%62 309 zł74%-40 547 zł0.582
LikwidacjaDoinwestowanieBez zmian61 577 zł88-3.0%34 687 zł89%-18 418 zł0.589
Bez zmianBez zmianRezygnacja50 970 zł96-0.6%50 924 zł83%-26 059 zł0.593
●LikwidacjaBez zmianAktywne79 738 zł75-4.2%6417 zł99%-6608 zł0.594
OgraniczenieDoinwestowanieRezygnacja50 033 zł99-1.1%51 821 zł82%-26 943 zł0.603
RozwójOgraniczenieRezygnacja54 065 zł88-1.4%46 823 zł85%-23 329 zł0.605
Bez zmianOgraniczenieBez zmian63 777 zł78-3.0%32 487 zł92%-16 218 zł0.610
●OgraniczenieOgraniczenieAktywne80 979 zł68-4.7%5125 zł99%-5317 zł0.632
OgraniczenieBez zmianRezygnacja55 860 zł81-3.0%45 713 zł86%-20 741 zł0.649
LikwidacjaDoinwestowanieRezygnacja54 911 zł84-3.5%46 623 zł86%-21 638 zł0.657
LikwidacjaBez zmianBez zmian67 322 zł70-5.0%28 671 zł96%-12 309 zł0.668
Bez zmianOgraniczenieRezygnacja57 111 zł74-3.5%44 423 zł87%-19 438 zł0.674
OgraniczenieOgraniczenieBez zmian68 561 zł63-5.4%27 394 zł96%-11 021 zł0.701
LikwidacjaBez zmianRezygnacja60 659 zł66-5.4%40 603 zł92%-15 526 zł0.725
●LikwidacjaOgraniczenieAktywne85 692 zł53-7.1%0 zł100%-201 zł0.750
OgraniczenieOgraniczenieRezygnacja61 899 zł59-5.9%39 325 zł93%-14 237 zł0.755
LikwidacjaOgraniczenieBez zmian73 258 zł48-7.8%22 546 zł99%-5923 zł0.803
LikwidacjaOgraniczenieRezygnacja66 600 zł44-8.3%34 471 zł97%-9134 zł0.849

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 285 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.25 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 43% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.