HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Jeleśnia

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy12 509 mieszkańcówdochody własne 6803 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.95% do 0.43%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.51% do 19.49%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka45 645 zł133-3.2%16 904 zł80%-30 352 zł0.279
●RozwójProgramPodwyżka49 620 zł121-5.1%12 638 zł83%-26 086 zł0.295
Szeroki programBez zmianPodwyżka44 087 zł124-5.6%20 663 zł80%-30 013 zł0.360
●Bez zmianProgramPodwyżka53 355 zł109-7.0%8618 zł85%-22 066 zł0.370
RozwójProgramBez zmian39 106 zł121-3.2%30 566 zł77%-31 182 zł0.387
RozwójBez zmianPodwyżka48 044 zł112-7.5%16 444 zł83%-25 767 zł0.406
Bez zmianProgramBez zmian42 832 zł109-5.1%26 647 zł81%-27 174 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian35 141 zł133-1.2%34 728 zł75%-35 436 zł0.415
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka42 049 zł116-7.0%24 352 zł79%-31 094 zł0.438
Szeroki programBez zmianBez zmian33 903 zł124-3.7%38 427 zł75%-34 926 zł0.464
RozwójBez zmianBez zmian37 851 zł112-5.6%34 284 zł77%-30 692 zł0.469
●OgraniczenieProgramPodwyżka57 238 zł96-9.1%4388 zł89%-17 836 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka35 058 zł109-3.7%40 340 zł76%-30 941 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian46 702 zł96-7.2%22 545 zł84%-22 959 zł0.486
RozwójProgramObniżka31 340 zł121-1.7%44 250 zł74%-34 940 zł0.489
Bez zmianBez zmianPodwyżka51 762 zł100-9.3%12 470 zł85%-21 766 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka46 014 zł104-8.9%20 124 zł81%-26 838 zł0.494
Bez zmianBez zmianBez zmian41 559 zł100-7.5%30 385 zł81%-26 703 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian32 060 zł116-5.1%41 810 zł74%-35 898 zł0.526
OgraniczenieProgramObniżka38 919 zł96-5.8%36 248 zł80%-26 737 zł0.529
●Szeroki programProgramObniżka27 382 zł133+0.2%48 405 zł70%-39 186 zł0.535
RozwójWstrzymanieBez zmian36 015 zł104-7.0%37 658 zł76%-31 655 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka30 323 zł112-4.2%47 565 zł74%-34 325 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka26 382 zł124-2.2%51 700 zł70%-38 550 zł0.564
Bez zmianBez zmianObniżka34 024 zł100-6.1%43 674 zł76%-30 344 zł0.570
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka49 739 zł92-10.7%16 141 zł84%-22 828 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian50 490 zł83-9.3%18 684 zł86%-18 841 zł0.592
OgraniczenieBez zmianBez zmian45 409 zł87-9.5%26 305 zł84%-22 511 zł0.601
Bez zmianWstrzymanieBez zmian39 731 zł92-8.9%33 751 zł80%-27 657 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka55 624 zł87-11.3%8328 zł89%-17 559 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka42 699 zł83-8.0%32 508 zł83%-22 630 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka24 684 zł116-3.7%54 840 zł68%-39 442 zł0.615
RozwójWstrzymanieObniżka28 632 zł104-5.6%50 697 zł73%-35 207 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka61 038 zł83-11.1%304 zł94%-13 704 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka37 864 zł87-8.1%39 619 zł80%-26 164 zł0.631
Bez zmianWstrzymanieObniżka32 340 zł92-7.5%46 798 zł76%-31 219 zł0.650
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian43 590 zł79-10.9%29 661 zł83%-23 454 zł0.692
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka53 610 zł79-12.7%12 011 zł87%-18 610 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian49 177 zł74-11.6%22 598 zł86%-18 415 zł0.710
OgraniczenieWstrzymanieObniżka36 189 zł79-9.5%42 718 zł79%-27 026 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianObniżka41 624 zł74-10.2%36 017 zł84%-22 078 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka59 404 zł74-13.4%4458 zł94%-13 448 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian47 367 zł66-12.9%25 873 zł86%-19 347 zł0.800
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka39 958 zł66-11.6%39 050 zł82%-22 930 zł0.809
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka57 400 zł66-14.7%8059 zł92%-14 488 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 308 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.38 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.