Dębowiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 79 001 zł | 133 | +4.7% | 18 247 zł | 89% | -21 155 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 83 316 zł | 121 | +2.6% | 13 604 zł | 94% | -16 520 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 76 207 zł | 124 | +2.1% | 24 397 zł | 89% | -21 366 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 87 382 zł | 109 | +0.6% | 9217 zł | 96% | -12 139 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 68 820 zł | 121 | +4.7% | 38 717 zł | 86% | -23 659 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 64 517 zł | 133 | +6.8% | 43 261 zł | 84% | -28 281 zł | 0.393 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 80 500 zł | 112 | +0.1% | 19 818 zł | 94% | -16 755 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 72 875 zł | 109 | +2.6% | 34 427 zł | 90% | -19 292 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 296 zł | 116 | +0.6% | 29 523 zł | 87% | -22 926 zł | 0.423 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 62 159 zł | 124 | +4.1% | 48 990 zł | 84% | -28 259 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 66 441 zł | 112 | +2.1% | 44 471 zł | 86% | -23 661 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 58 109 zł | 121 | +6.2% | 57 520 zł | 82% | -28 925 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 545 zł | 100 | -1.9% | 15 528 zł | 96% | -12 398 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 77 597 zł | 104 | -1.4% | 24 981 zł | 92% | -18 305 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 62 156 zł | 109 | +4.1% | 53 239 zł | 85% | -24 567 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 59 512 zł | 116 | +2.6% | 53 732 zł | 82% | -29 673 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 70 475 zł | 100 | +0.1% | 40 204 zł | 90% | -19 318 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 53 814 zł | 133 | +8.4% | 62 055 zł | 80% | -33 537 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 63 802 zł | 104 | +0.6% | 49 203 zł | 85% | -25 065 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 56 053 zł | 112 | +3.6% | 62 726 zł | 82% | -28 755 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 51 780 zł | 124 | +5.7% | 67 236 zł | 80% | -33 343 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 60 079 zł | 100 | +1.6% | 58 468 zł | 85% | -24 421 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 49 328 zł | 116 | +4.1% | 71 649 zł | 78% | -34 649 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 53 610 zł | 104 | +2.1% | 67 129 zł | 81% | -30 052 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.32 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 32% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.