HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chybie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9609 mieszkańcówdochody własne 7665 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.2% do 1.11%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-18.06% do 38.55%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka134 929 zł133+4.0%18 984 zł64%-76 188 zł0.217
●RozwójProgramPodwyżka139 090 zł121+1.9%14 505 zł67%-71 708 zł0.265
Szeroki programBez zmianPodwyżka130 756 zł124+1.4%35 936 zł64%-74 661 zł0.322
●Bez zmianProgramPodwyżka143 007 zł109-0.1%10 277 zł68%-67 480 zł0.359
RozwójProgramBez zmian120 706 zł121+4.0%74 096 zł63%-73 609 zł0.364
●Szeroki programProgramBez zmian116 555 zł133+6.1%78 466 zł62%-78 076 zł0.370
RozwójBez zmianPodwyżka134 898 zł112-0.6%31 577 zł67%-70 205 zł0.389
Bez zmianProgramBez zmian124 613 zł109+1.9%69 976 zł65%-69 394 zł0.406
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka127 104 zł116-0.1%48 296 zł64%-75 137 zł0.406
Szeroki programBez zmianBez zmian112 911 zł124+3.4%95 636 zł62%-76 474 zł0.439
RozwójBez zmianBez zmian117 042 zł112+1.4%91 288 zł63%-72 031 zł0.463
RozwójWstrzymaniePodwyżka131 254 zł104-2.1%43 928 zł65%-70 671 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka147 105 zł96-2.3%5801 zł69%-63 004 zł0.483
RozwójProgramObniżka107 081 zł121+5.5%119 739 zł62%-75 016 zł0.484
Bez zmianBez zmianPodwyżka138 795 zł100-2.6%27 468 zł68%-65 999 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian128 698 zł96-0.3%65 685 zł67%-64 934 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka110 980 zł109+3.4%115 627 zł62%-70 810 zł0.497
Szeroki programWstrzymanieBez zmian109 576 zł116+1.9%107 021 zł62%-76 897 zł0.508
●Szeroki programProgramObniżka102 938 zł133+7.6%124 100 zł61%-79 473 zł0.510
Bez zmianBez zmianBez zmian120 929 zł100-0.6%87 190 zł65%-67 837 zł0.522
RozwójWstrzymanieBez zmian113 715 zł104-0.1%102 665 zł62%-72 444 zł0.546
OgraniczenieProgramObniżka115 055 zł96+1.2%111 704 zł64%-66 361 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka99 686 zł124+5.0%140 042 zł61%-77 817 zł0.558
RozwójBez zmianObniżka103 809 zł112+2.9%135 703 zł62%-73 382 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka135 159 zł92-4.0%39 810 zł67%-66 455 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka107 689 zł100+0.9%131 830 zł62%-69 198 zł0.593
Głębokie cięcieProgramBez zmian132 692 zł83-2.6%61 868 zł68%-60 579 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka142 870 zł87-4.7%23 137 zł69%-61 548 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian117 609 zł92-2.1%98 558 zł64%-68 241 zł0.612
OgraniczenieBez zmianBez zmian124 990 zł87-2.8%83 177 zł67%-63 403 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka96 587 zł116+3.4%150 698 zł60%-78 200 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka151 112 zł83-4.5%1487 zł71%-58 635 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka100 718 zł104+1.4%146 351 zł62%-73 757 zł0.631
Głębokie cięcieProgramObniżka119 041 zł83-1.1%107 895 zł67%-62 018 zł0.634
OgraniczenieBez zmianObniżka111 741 zł87-1.3%127 960 zł64%-64 775 zł0.660
Bez zmianWstrzymanieObniżka104 605 zł92-0.6%142 446 zł62%-69 563 zł0.676
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka139 243 zł79-6.1%35 468 zł68%-61 992 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian121 681 zł79-4.2%94 516 zł67%-63 794 zł0.706
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian128 963 zł74-5.0%79 380 zł68%-59 073 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka146 855 zł74-6.9%19 163 zł71%-57 203 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka108 667 zł79-2.8%138 568 zł64%-65 129 zł0.749
Głębokie cięcieBez zmianObniżka115 704 zł74-3.5%124 172 zł67%-60 457 zł0.751
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian125 663 zł66-6.4%90 710 zł68%-59 453 zł0.816
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka143 238 zł66-8.3%31 470 zł70%-57 636 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka112 639 zł66-5.0%134 771 zł66%-60 799 zł0.842

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.51 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 98% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.