Przestrzeń decyzji · gmina

Bukowina Tatrzańska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy13 545 mieszkańcówdochody własne 7612 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.02% do 0.6%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-8.53% do 21.52%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	43 608 zł	133	+7.6%	18 065 zł	66%	-52 111 zł	0.280
●	Rozwój	Program	Podwyżka	47 737 zł	121	+5.4%	13 661 zł	69%	-47 740 zł	0.295
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	42 021 zł	124	+4.9%	22 820 zł	65%	-51 126 zł	0.361
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	51 621 zł	109	+3.4%	9506 zł	71%	-43 619 zł	0.370
	Rozwój	Program	Bez zmian	36 903 zł	121	+7.6%	36 011 zł	64%	-51 320 zł	0.388
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	46 130 zł	112	+2.9%	18 491 zł	68%	-46 778 zł	0.406
	Bez zmian	Program	Bez zmian	40 777 zł	109	+5.4%	31 919 zł	66%	-47 177 zł	0.412
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	32 785 zł	133	+9.7%	40 352 zł	60%	-55 714 zł	0.416
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	39 908 zł	116	+3.4%	27 528 zł	64%	-51 898 zł	0.438
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	31 527 zł	124	+7.0%	45 497 zł	60%	-54 652 zł	0.464
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	35 626 zł	112	+4.9%	41 179 zł	64%	-50 281 zł	0.469
	Bez zmian	Program	Obniżka	32 767 zł	109	+7.0%	49 225 zł	63%	-49 890 zł	0.486
	Rozwój	Program	Obniżka	28 900 zł	121	+9.2%	53 308 zł	60%	-54 024 zł	0.489
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	49 994 zł	100	+0.8%	14 410 zł	71%	-42 678 zł	0.490
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	44 024 zł	104	+1.3%	23 190 zł	67%	-47 507 zł	0.494
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	39 480 zł	100	+2.9%	37 109 zł	66%	-46 160 zł	0.516
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	29 614 zł	116	+5.4%	49 799 zł	60%	-55 342 zł	0.526
●	Szeroki program	Program	Obniżka	24 789 zł	133	+11.4%	57 641 zł	57%	-58 409 zł	0.535
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	33 720 zł	104	+3.4%	45 472 zł	63%	-50 962 zł	0.547
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	27 867 zł	112	+6.5%	57 972 zł	60%	-52 892 zł	0.547
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	23 776 zł	124	+8.6%	62 282 zł	57%	-57 254 zł	0.564
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	31 714 zł	100	+4.4%	53 910 zł	63%	-48 779 zł	0.569
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	22 011 zł	116	+7.0%	66 281 zł	56%	-57 883 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	26 109 zł	104	+4.9%	61 963 zł	59%	-53 512 zł	0.615

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.