HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bystra-Sidzina

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6825 mieszkańcówdochody własne 7715 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.86% do 1%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-7.42% do 29.21%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka94 824 zł133+5.2%18 243 zł75%-50 808 zł0.238
●RozwójProgramPodwyżka98 992 zł121+3.1%13 767 zł78%-46 332 zł0.274
Szeroki programBez zmianPodwyżka91 732 zł124+2.6%27 605 zł75%-50 006 zł0.335
●Bez zmianProgramPodwyżka102 914 zł109+1.0%9542 zł79%-42 107 zł0.363
RozwójProgramBez zmian83 752 zł121+5.2%49 657 zł73%-50 370 zł0.372
●Szeroki programProgramBez zmian79 595 zł133+7.3%54 036 zł70%-54 834 zł0.386
RozwójBez zmianPodwyżka95 879 zł112+0.5%23 237 zł77%-45 553 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian87 665 zł109+3.1%45 529 zł76%-46 158 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka88 714 zł116+1.0%35 047 zł74%-50 900 zł0.417
Szeroki programBez zmianBez zmian76 954 zł124+4.6%63 448 zł70%-53 892 zł0.448
RozwójBez zmianBez zmian81 091 zł112+2.6%59 092 zł73%-49 452 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka107 018 zł96-1.1%5071 zł80%-37 636 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka92 869 zł104-1.0%30 670 zł76%-46 437 zł0.485
RozwójProgramObniżka72 479 zł121+6.7%77 022 zł70%-53 350 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka99 782 zł100-1.4%19 119 zł79%-41 350 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian91 756 zł96+0.8%41 177 zł78%-41 703 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka76 384 zł109+4.6%72 902 zł72%-49 146 zł0.493
Szeroki programWstrzymanieBez zmian74 208 zł116+3.1%70 275 zł70%-54 695 zł0.514
●Szeroki programProgramObniżka68 330 zł133+8.9%81 392 zł67%-57 804 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian84 983 zł100+0.5%54 986 zł76%-45 261 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka80 465 zł96+2.4%68 591 zł75%-44 703 zł0.542
RozwójWstrzymanieBez zmian78 352 zł104+1.0%65 911 zł73%-50 245 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka70 152 zł112+4.1%85 687 zł70%-52 328 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka66 023 zł124+6.2%90 034 zł67%-56 759 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka96 780 zł92-2.9%26 544 zł79%-42 225 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka74 037 zł100+2.1%81 589 zł72%-48 147 zł0.585
Głębokie cięcieProgramBez zmian95 757 zł83-1.4%37 191 zł79%-37 353 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka103 863 zł87-3.6%14 779 zł80%-36 905 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian89 051 zł87-1.6%50 677 zł78%-40 832 zł0.609
Bez zmianWstrzymanieBez zmian82 252 zł92-1.0%61 795 zł75%-46 046 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka63 478 zł116+4.6%96 403 zł66%-57 496 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka111 032 zł83-3.4%774 zł82%-33 271 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka84 457 zł83+0.0%64 781 zł77%-40 364 zł0.625
RozwójWstrzymanieObniżka67 615 zł104+2.6%92 047 zł70%-53 055 zł0.626
OgraniczenieBez zmianObniżka78 095 zł87-0.2%77 486 zł75%-43 729 zł0.650
Bez zmianWstrzymanieObniżka71 508 zł92+0.5%87 941 zł71%-48 865 zł0.667
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka100 871 zł79-5.0%22 192 zł80%-37 768 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian86 330 zł79-3.1%57 459 zł77%-41 605 zł0.701
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian93 030 zł74-3.9%46 879 zł79%-36 507 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka107 854 zł74-5.8%10 723 zł82%-32 565 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka75 575 zł79-1.6%83 765 zł74%-44 436 zł0.738
Głębokie cięcieBez zmianObniżka82 065 zł74-2.4%73 696 zł77%-39 416 zł0.739
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian90 318 zł66-5.3%53 607 zł79%-37 269 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka104 871 zł66-7.2%18 067 zł82%-33 417 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka79 554 zł66-3.9%79 967 zł77%-40 111 zł0.830

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.