HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełmek

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy12 213 mieszkańcówdochody własne 6416 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.02% do 0.47%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-0.4% do 22.39%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka59 701 zł133-3.3%16 351 zł84%-24 535 zł0.265
●RozwójProgramPodwyżka63 576 zł121-5.3%12 199 zł87%-20 383 zł0.288
Szeroki programBez zmianPodwyżka57 827 zł124-5.7%20 948 zł84%-24 265 zł0.351
●Bez zmianProgramPodwyżka67 214 zł109-7.2%8291 zł92%-16 475 zł0.367
RozwójProgramBez zmian52 228 zł121-3.3%32 409 zł82%-25 582 zł0.382
RozwójBez zmianPodwyżka61 685 zł112-7.6%16 841 zł87%-20 132 zł0.402
●Szeroki programProgramBez zmian48 362 zł133-1.4%36 460 zł80%-29 723 zł0.406
Bez zmianProgramBez zmian55 856 zł109-5.3%28 599 zł85%-21 685 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka55 650 zł116-7.2%25 035 zł83%-25 332 zł0.430
Szeroki programBez zmianBez zmian46 830 zł124-3.8%40 892 zł80%-29 280 zł0.458
RozwójBez zmianBez zmian50 680 zł112-5.7%36 859 zł82%-25 158 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka70 979 zł96-9.2%4195 zł96%-12 379 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian59 610 zł96-7.3%24 627 zł88%-17 604 zł0.488
RozwójProgramObniżka43 842 zł121-1.9%47 739 zł79%-29 417 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka65 306 zł100-9.5%12 976 zł92%-16 241 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka47 464 zł109-3.8%43 937 zł81%-25 528 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka59 516 zł104-9.0%20 919 zł86%-21 190 zł0.490
Bez zmianBez zmianBez zmian54 292 zł100-7.6%33 067 zł85%-21 279 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian44 861 zł116-5.3%44 653 zł79%-30 238 zł0.522
●Szeroki programProgramObniżka39 983 zł133+0.1%51 784 zł76%-33 549 zł0.530
OgraniczenieProgramObniżka51 209 zł96-5.9%39 975 zł85%-21 457 zł0.534
RozwójWstrzymanieBez zmian48 717 zł104-7.2%40 612 zł81%-26 107 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka42 547 zł112-4.3%51 744 zł79%-28 865 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka38 705 zł124-2.4%55 769 zł76%-32 979 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka46 153 zł100-6.2%47 959 zł81%-24 995 zł0.575
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka63 144 zł92-10.8%17 056 zł90%-17 291 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian63 286 zł83-9.5%20 893 zł93%-13 614 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian58 026 zł87-9.7%29 116 zł88%-17 219 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka69 052 zł87-11.5%8988 zł96%-12 167 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian52 336 zł92-9.0%36 813 zł85%-22 220 zł0.605
Głębokie cięcieProgramObniżka54 877 zł83-8.1%36 363 zł87%-17 477 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka36 889 zł116-3.8%59 262 zł76%-33 855 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka74 666 zł83-11.3%245 zł98%-8375 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka40 739 zł104-5.7%55 229 zł78%-29 734 zł0.619
OgraniczenieBez zmianObniżka49 878 zł87-8.3%44 054 zł85%-20 945 zł0.637
Bez zmianWstrzymanieObniżka44 351 zł92-7.6%51 438 zł81%-25 855 zł0.655
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka66 899 zł79-12.8%13 083 zł95%-13 206 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian56 079 zł79-11.0%32 852 zł87%-18 149 zł0.695
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian61 684 zł74-11.7%25 530 zł94%-13 250 zł0.713
OgraniczenieWstrzymanieObniżka48 085 zł79-9.7%47 487 zł84%-21 795 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianObniżka53 528 zł74-10.4%40 553 zł87%-16 986 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka72 721 zł74-13.5%5238 zł98%-8184 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian59 745 zł66-13.1%29 193 zł93%-14 169 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka51 743 zł66-11.7%43 949 zł86%-17 825 zł0.816
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka70 576 zł66-14.8%9259 zł98%-9212 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 299 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 47% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.