Chrzanów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 38 218 zł | 133 | -6.0% | 16 121 zł | 86% | -18 762 zł | 0.288 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 42 083 zł | 121 | -7.9% | 11 985 zł | 92% | -14 626 zł | 0.300 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 36 961 zł | 124 | -8.4% | 18 882 zł | 86% | -18 656 zł | 0.366 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 45 710 zł | 109 | -9.7% | 8092 zł | 96% | -10 733 zł | 0.371 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 32 568 zł | 121 | -6.0% | 26 306 zł | 84% | -20 270 zł | 0.391 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 40 809 zł | 112 | -10.2% | 14 790 zł | 92% | -14 538 zł | 0.409 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 36 186 zł | 109 | -7.9% | 22 507 zł | 87% | -16 389 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 28 712 zł | 133 | -4.1% | 30 368 zł | 80% | -24 395 zł | 0.422 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 35 148 zł | 116 | -9.7% | 21 789 zł | 85% | -19 814 zł | 0.442 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 27 747 zł | 124 | -6.5% | 32 876 zł | 80% | -24 103 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 31 586 zł | 112 | -8.4% | 28 853 zł | 84% | -19 997 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 29 152 zł | 109 | -6.5% | 33 335 zł | 83% | -20 560 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 25 541 zł | 121 | -4.6% | 37 127 zł | 79% | -24 434 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 44 420 zł | 100 | -12.0% | 10 940 zł | 96% | -10 664 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 39 004 zł | 104 | -11.6% | 17 689 zł | 89% | -15 688 zł | 0.496 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 35 188 zł | 100 | -10.2% | 25 072 zł | 88% | -16 133 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 26 113 zł | 116 | -7.9% | 35 518 zł | 79% | -25 144 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 21 693 zł | 133 | -2.7% | 41 160 zł | 75% | -28 550 zł | 0.539 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 24 776 zł | 112 | -7.0% | 39 350 zł | 79% | -24 023 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 29 959 zł | 104 | -9.7% | 31 488 zł | 83% | -21 029 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 20 944 zł | 124 | -5.1% | 43 365 zł | 75% | -28 121 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 28 371 zł | 100 | -8.8% | 35 577 zł | 83% | -20 168 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 23 280 zł | 104 | -8.4% | 41 789 zł | 76% | -24 969 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 19 441 zł | 116 | -6.5% | 45 812 zł | 74% | -29 075 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 298 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 41% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.