Przestrzeń decyzji · gmina

Dobczyce

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy15 556 mieszkańcówdochody własne 8117 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.14% do 0.71%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-10.57% do 25.32%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	62 769 zł	133	+7.5%	18 836 zł	66%	-61 058 zł	0.261
●	Rozwój	Program	Podwyżka	67 026 zł	121	+5.4%	14 279 zł	68%	-56 501 zł	0.286
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	60 523 zł	124	+4.9%	26 025 zł	66%	-59 998 zł	0.349
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	71 036 zł	109	+3.3%	9976 zł	70%	-52 198 zł	0.367
	Rozwój	Program	Bez zmian	54 151 zł	121	+7.5%	44 189 zł	64%	-59 926 zł	0.380
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	64 759 zł	112	+2.8%	21 555 zł	68%	-55 465 zł	0.401
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	49 905 zł	133	+9.6%	48 671 zł	62%	-64 470 zł	0.403
	Bez zmian	Program	Bez zmian	58 151 zł	109	+5.4%	39 959 zł	66%	-55 634 zł	0.410
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	57 963 zł	116	+3.3%	32 323 zł	65%	-60 769 zł	0.429
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	48 046 zł	124	+7.0%	56 205 zł	62%	-63 289 zł	0.457
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	52 271 zł	112	+4.9%	51 747 zł	64%	-58 768 zł	0.467
	Rozwój	Program	Obniżka	44 634 zł	121	+9.1%	67 218 zł	61%	-62 453 zł	0.487
	Bez zmian	Program	Obniżka	48 626 zł	109	+7.0%	62 996 zł	63%	-58 171 zł	0.489
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	68 748 zł	100	+0.8%	17 336 zł	70%	-51 185 zł	0.489
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	62 207 zł	104	+1.3%	27 844 zł	67%	-56 227 zł	0.491
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	56 249 zł	100	+2.8%	47 540 zł	66%	-54 501 zł	0.518
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	45 721 zł	116	+5.4%	61 975 zł	61%	-63 981 zł	0.521
●	Szeroki program	Program	Obniżka	40 396 zł	133	+11.3%	71 692 zł	59%	-66 988 zł	0.527
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	49 954 zł	104	+3.3%	57 507 zł	63%	-59 451 zł	0.547
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	43 041 zł	112	+6.4%	74 116 zł	61%	-61 207 zł	0.551
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	38 824 zł	124	+8.6%	78 566 zł	58%	-65 718 zł	0.562
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	47 012 zł	100	+4.3%	69 918 zł	63%	-56 949 zł	0.576
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	36 673 zł	116	+7.0%	83 942 zł	58%	-66 351 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	40 898 zł	104	+4.9%	79 483 zł	60%	-61 831 zł	0.620

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 332 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.