Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat bocheński

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy106 985 mieszkańcówdochody własne 7783 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.14% do 0.46%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-2.49% do 24.24%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	79 691 zł	132	+6.7%	24 369 zł	82%	-31 991 zł	0.282
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	76 662 zł	137	+6.7%	26 611 zł	81%	-34 200 zł	0.308
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	82 534 zł	119	+4.6%	20 380 zł	84%	-28 015 zł	0.317
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	73 761 zł	150	+8.9%	30 665 zł	79%	-38 241 zł	0.324
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	79 473 zł	123	+4.4%	22 704 zł	82%	-30 271 zł	0.337
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	85 860 zł	110	+3.6%	17 743 zł	85%	-25 422 zł	0.342
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	85 290 zł	105	+2.3%	16 528 zł	86%	-24 147 zł	0.390
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	84 341 zł	108	+1.8%	17 428 zł	85%	-25 053 zł	0.398
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	66 020 zł	127	+5.9%	47 857 zł	79%	-36 525 zł	0.449
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	68 986 zł	114	+3.8%	45 987 zł	81%	-32 506 zł	0.468
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	63 129 zł	132	+5.9%	52 131 zł	78%	-38 673 zł	0.476
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	72 168 zł	105	+2.8%	41 342 zł	82%	-29 979 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	60 106 zł	145	+8.0%	54 064 zł	76%	-42 757 zł	0.490
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	66 062 zł	118	+3.6%	50 291 zł	79%	-34 701 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	71 864 zł	100	+1.5%	44 207 zł	82%	-28 594 zł	0.517
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	70 912 zł	103	+1.0%	45 120 zł	82%	-29 503 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	58 671 zł	123	+5.3%	62 997 zł	77%	-39 147 zł	0.543
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	61 711 zł	110	+3.3%	60 989 zł	79%	-35 094 zł	0.557
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	64 825 zł	101	+2.2%	56 477 zł	79%	-32 596 zł	0.563
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	55 851 zł	128	+5.3%	67 137 zł	75%	-41 266 zł	0.568
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	58 857 zł	114	+3.1%	65 160 zł	78%	-37 261 zł	0.581
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	52 754 zł	141	+7.5%	69 208 zł	73%	-45 383 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 277 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.